ترشح از واژن شكايتي است كه بسياري از خانم‌ها را به مطب پزشكان مي‌كشاند اما آيا همه اين ترشحات نشانه بيماري هستند؟


لا‌كتوباسيل‌ها كه به طور طبيعي در مخاط واژن حضور دارند، نه تنها مضر نيستند،‌بلكه فايده هم دارند.
‌‌‌‌ دكتر پريسا شباني
ترشح از واژن، علامت شايعي است. فرد گرفتار ممكن است مدتي تحمل كند و نگراني ناشي از اين كه آيا به بيماري مقاربتي مبتلا شده يا نه را به جان بخرد؛ يا اينكه ممكن است همين نگراني باعث مراجعه به اين پزشك و آن پزشك و حتي متخصص زنان يا متخصص ارولوژي شود. آيا هر نوع ترشح واژن نشانه بيماري است؟ چه موقع بايد نگران بود؟ اين ترشحات با چه مكانيسمي ايجاد مي‌شوند؟ مقاله زير به اين پرسش‌ها پاسخ مي‌دهد. اول از همه بايد دانست كه ترشحات واژن دو نوعند.

ترشحات طبيعي (فيزيولوژيك) و ترشحات غير طبيعي كه نياز به درمان دارند. اما كدام ترشحات طبيعي هستند و كدام غيرطبيعي؟
هر خانمي كيفيت طبيعي ترشحات خود را مي‌داند و در واقع مي‌داند كه چه ترشحاتي در وي قابل قبول است و كدام ترشحات بيش از حد طبيعي است. اما نكته اينجاست كه كيفيت و كميت ترشحات واژن در هر زن در طول زمان و حتي در طول يك دوره ماهانه مي‌تواند تغيير كند؛ مثلاً ترشحات قبل از بلوغ با ترشحات دوران بارداري و ترشحات پس از يائسگي متفاوت است. به همين ترتيب، هورمون‌ها تاثير مهمي روي ترشحات واژن دارند و در نتيجه بارداري يا مصرف قرص‌هاي ضدبارداري ترشحات واژن را تغيير مي‌دهد. در طول قاعدگي و دوره پس از زايمان هم كيفيت يا ميزان ترشحات ممكن است تغيير كند. حتي عواملي مثل ورود مني به داخل واژن يا عادات مربوط به بهداشت فردي هم روي اين ترشحات موِ‌ثر است.

بيش از حد دستكاري نكنيد
واژن به طور طبيعي يك محيط استريل نيست، يعني اين طور نيست كه از وجود هر گونه ميكروبي پاك باشد.

<لاكتوباسيل>ها باكتري‌هايي هستند كه به طور طبيعي در مخاط واژن حضور دارند و نه تنها مضر نيستند بلكه حداقل 2 فايده هم دارند: اول اين كه وجود آنها باعث مي‌شود جا براي رشد باكتري‌هاي ديگر تنگ شود. دوم اينكه كه آنها PH مخاط واژن را بين 3/8تا ( 4/4در حالت اسيدي) نگه مي‌دارند و همين جلوي رشد باكتري‌هاي بيماري‌زا را مي‌گيرد. بنابراين، اگر به هر دليلي (مثل شست‌وشوي بيش از حد داخل واژن يا اصطلاحاً دوش واژينال) تجمع لاكتوباسيل‌ها در واژن دچار مشكل شود، ميدان براي هنرنمايي ميكروب‌هاي بيماري‌زا باز شده است. در چنين حالتي است كه ترشحات واژن از حالت طبيعي خارج مي‌شود.

واژينوز باكتريايي
گاردنلا واژيناليس معروف‌ترين باكتري‌اي است كه وقتي PH واژن تغيير كرد، باعث دردسر مي‌شود.

آگهي

در اين حالت اصطلاحاً مي‌گويند واژينوزباكتريال ايجاد شده است و مهم ترين علت آن هم ترشحات بدبوي واژن است. البته در نيمي از موارد هم واژينوزباكتريال هيچ علامتي ندارد. اين بيماري اگر چه در زناني كه شركاي جنسي آنها به طور متناوب تغيير مي‌كند بيشتر ديده مي‌شود اما حتي در دختران و زناني كه هرگز تماس جنسي نداشته‌اند هم ديده مي‌شود و بنابراين نمي‌شود آن را صرفاً يك بيماري مقاربتي ناميد. در واقع علت اصلي ايجاد اين بيماري، به هم خوردن توازن طبيعي باكتري‌هاي واژن (به اصطلاح پزشكان، به هم خوردن فلورنرمال واژن) است.

عفونت كانديديايي
بيماري شايع ديگري كه گفته مي‌شود حدود 75 درصد زنان را در دوره‌اي از زندگيشان كه قابليت باروري دارند، مبتلا مي‌كند و نيمي از زنان حتي 2 بار يا بيشتر آن را تجربه مي‌كنند، عفونت با قارچي است كه عامل ايجاد برفك دهان نوزادان هم هست؛ قارچي موسوم به كانديدا. در اين بيماري هم ترشحات واژن افزايش مي‌يابد، اما شاه علامت اين بيماري، نه ترشح بلكه خارش واژن است. 5 درصد زنان، دچار كانديدياز راجعه مي‌شوند (طبق تعريف، وقوع 4 يا بيشتر از 4 حمله علامت‌دار بيماري در سال) كه در اين صورت اولاً بايد به دنبال علت زمينه‌اي مثل ديابت، مصرف دراز مدت كورتون يا مصرف مكرر آنتي‌بيوتيك‌ها گشت و ثانياً بايد توجه كرد كه ارتباط ميان آلرژي، مخصوصاً آلرژي‌هاي فصلي، با اين بيماري شناخته شده است و گاهي درمان حساسيت، به درمان اين بيماري هم كمك مي‌كند.

عوامل خطرزاي عفونت‌هاي آميزشي
اگر چه هر 2 اين بيماري‌ها واژينوز باكتريايي و كانديدياز واژينال، بيماري مقاربتي در نظر گرفته نمي‌شوند و حتي در دختران باكره هم ممكن است ديده شوند، اما به هر حال خطر ابتلا به بيماري‌هاي مقاربتي در افرادي كه دچار اين بيماري‌ها مي‌شوند، بيشتر از بقيه است. به طور كلي 8 عامل خطرزا براي عفونت‌هاي مقاربتي از نظر گرفته مي‌شود و كساني كه اين عوامل را دارند، بايد بيش از ديگران نسبت به تغيير در ترشحات واژن حساس باشند:
-1 سن زير 25 سال
-2 عدم استفاده از كاندوم
-3 ازدواج در 3 ماه گذشته
-4 تماس‌هاي متعدد جنسي
-5 علايمي مثل سوزش ادرار در همسر
-6 سابقه قبلي ابتلا به بيماري مقاربتي
-7 وجود علايمي مثل درد پايين شكم و درد تحريكي گردن رحم علاوه بر ترشح واژن
-8 رفتارهاي پرخطر همسر يا شريك جنسي

توصيه‌هايي براي بيماران
-1 يكي از درمان‌هاي رايج كانديدياز، كرم ميكونازول است. اين دارو اثر مخربي بر روي لاتكس كاندوم‌ها مي‌گذارد كه مي‌تواند منجر به شكست اين روش جلوگيري از بارداري شود. بنابراين هنگام استفاده از اين دارو بايد از روش پيشگيري ديگري استفاده كرد.
-2 در واژينوز باكتريايي نيازي به درمان همزمان همسر بيمار وجود ندارد اما در ساير بيماري‌هاي مقاربتي، همسر به طور همزمان بايد درمان شود.

-3 به طور كلي به همسران بيماران مبتلا به ترشح واژن توصيه مي‌شود كه از كاندوم استفاده كنند. استفاده از كاندوم خطر عود واژينوز باكتريايي را كاهش مي‌دهد.
-4 دوره‌هاي كوتاه مدت درمان اغلب باعث بهبود علايم مي‌شود اما عدم توازن باكتري‌ها در واژن ممكن است باقي بماند و همين باعث عود علايم پس از درمان است.
-5 زناني كه آي‌يودي دارند بيشتر به واژينوز باكتريايي مبتلا مي‌شوند.
-6 بعد از يائسگي، تغييرات واژن ممكن است بيماران را مستعد ابتلا به عفونت واژن كند. هورمون درماني جايگزين به صورت استروژن داخل واژن، باعث بهبود اين وضعيت مي‌شود